Emisja srebrnej monety 20 zł Historia monety polskiej – 5 złotych z okresu powstania listopadowego - NBP 2025

Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu 26 listopada 2025 roku srebrną monetę kolekcjonerską o nominale 20 zł. Numizmat ten, będący częścią serii „Historia monety polskiej”, upamiętnił pięciozłotówkę z 1831 roku. Moneta została wykonana ze srebra próby Ag 925 stemplem lustrzanym i stanowiła istotną premierę numizmatyczną ubiegłego roku. Projekt bazował na archiwalnych wzorach stempli z czasów powstania listopadowego, dokumentując suwerenność monetarną Rządu Narodowego. Artykuł analizuje techniczne aspekty produkcji pieniądza w 1831 roku oraz specyfikację współczesnej emisji.

Spis treści:

• 1. Produkcja monet w mennicy warszawskiej w latach 1830–1831

• 2. Zmiana heraldyki państwowej: Orzeł i Pogoń zamiast symboli carskich

• 3. Pozyskiwanie kruszców: Przetapianie przedmiotów sakralnych i dzwonów

• 4. Charakterystyka monety Powstańcze 5 złotych Karola Gronau

• 5. Ikonografia i detale srebrnej monety 20 zł z 2025 roku

• 6. Parametry  nakład monety 20 zł w temacie 5 złotych z 1831 r.

Produkcja monet w mennicy warszawskiej w latach 1830–1831

Działalność mennicy warszawskiej w okresie od listopada 1830 do września 1831 roku była zdeterminowana przez potrzeby militarne Rządu Narodowego. Zakład przy ulicy Bielańskiej pracował w trybie całodobowym, aby zapewnić odpowiednią podaż pieniądza na żołd i zakupy uzbrojenia. W gmachu mennicy funkcjonowała jednocześnie fabryka armat, co wymuszało współdzielenie infrastruktury technicznej między produkcją monetarną a zbrojeniową. Mennictwo powstania listopadowego stało się fundamentem ekonomicznym walczącego państwa.

Personel mennicy pracował pod znaczną presją czasu, a wielu pracowników sypiało w zakładzie na słomie, nie opuszczając stanowisk pracy przez wiele dni. Mimo trwającego poboru do wojska, mennica warszawska utrzymała ciągłość technologiczną. Zarządzanie procesem bicia monet w oblężonej stolicy wymagało ścisłej dyscypliny i nadzoru nad zużyciem dostępnych maszyn, co pozwoliło na sprawne bicie monet srebrnych oraz miedzianych.

Kluczowe fakty o produkcji w 1831 roku:

• Praca w systemie całodobowym przez cały okres trwania powstania.
• Współdzielenie parku maszynowego z produkcją armat i naprawą broni.
• Wysoka wydajność mimo braków kadrowych i oblężenia stolicy.

Zmiana heraldyki państwowej: Orzeł i Pogoń zamiast symboli carskich

Przez pierwsze miesiące po wybuchu powstania mennica nadal stosowała stemple z wizerunkiem cara Mikołaja I. Sytuacja uległa zmianie po 25 stycznia 1831 roku, kiedy Sejm Królestwa Polskiego oficjalnie zdetronizował władcę. Akt ten oznaczał konieczność natychmiastowego usunięcia rosyjskiej symboliki państwowej z obiegu pieniężnego. Monety z okresu powstania listopadowego zyskały całkowicie nową szatę graficzną.

Zgodnie z decyzją z 10 lutego 1831 roku, na monetach wprowadzono nowy herb – dwudzielną, ukoronowaną tarczę przedstawiającą polskiego Orła Białego oraz litewską Pogoń. Ta heraldyka powstańcza była obecna na wszystkich typach kruszców – od złotych dukatów i srebrnych pięciozłotówek, po bilonowe dziesięciogroszówki i miedziane trojaki. Nowa ikonografia była jasnym sygnałem suwerenności Rządu Narodowego i zerwania unii z Rosją.

Podsumowanie zmian heraldycznych:

• Usunięcie wizerunku cara Mikołaja I po akcie detronizacji.
• Wprowadzenie dwudzielnej tarczy z Orłem i Pogonią jako symbolu suwerenności.
• Manifestacja polityczna obecna na wszystkich nominałach monet powstańczych.

Pozyskiwanie kruszców: Przetapianie przedmiotów sakralnych i dzwonów

Brak regularnych dostaw srebra i złota z zagranicy zmusił władze powstańcze do poszukiwania wewnętrznych źródeł kruszcu. Głównym sposobem pozyskiwania metalu na pięciozłotówki powstańcze było przejmowanie przedmiotów sakralnych. Ze świątyń i klasztorów wszystkich wyznań pobierano naczynia liturgiczne oraz wota, które następnie ewidencjonowano i przetapiano w mennicy. Produkcja monet kruszcowych w tych warunkach wymagała ogromnej mobilizacji społecznej.

W przypadku monet miedzianych surowiec uzyskiwano z dzwonów kościelnych, które były zdejmowane i dostarczane do warszawskich ludwisarni. Mimo tych doraźnych metod pozyskiwania metalu, mincerze rygorystycznie przestrzegali normatywnej masy i próby srebra. Srebrne pięciozłotówki z 1831 roku zachowywały wysokie parametry techniczne, co pozwalało na ich swobodne wykorzystywanie w handlu i rozliczeniach wojskowych.

Źródła surowców w 1831 roku:

• Srebro pozyskiwane z darów oraz konfiskaty naczyń kościelnych.
• Miedź uzyskiwana z przetapiania dzwonów z wież warszawskich świątyń.
• Utrzymanie normatywnej masy i próby mimo improwizowanych metod metalurgicznych.

Charakterystyka monety Powstańcze 5 złotych Karola Gronau

Historyczna pięciozłotówka z 1831 roku na awersie posiadała tarczę z Orłem i Pogonią oraz napis KRÓLESTWO POLSKIE. Na rewersie, wewnątrz wieńca dębowego, widniał nominał 5 ZŁOT· POL· oraz data. Ważnym elementem były inicjały K·G·, należące do Karola Gronau, intendenta mennicy warszawskiej. Numizmatyka powstańcza do dziś traktuje ten typ monety jako jeden z najcenniejszych obiektów XIX-wiecznego mennictwa polskiego.

Otok monety zawierał szczegółową informację o stopie menniczej, a na obrzeżu umieszczono napis: BOŻE ZBAW POLSKĘ. Moneta ta była bita w srebrze wysokiej próby i stanowiła największy srebrny nominał w systemie pieniężnym Rządu Narodowego. Ze względu na wysoką jakość wykonania, moneta 5 złotych 1831 pozostaje kluczowym elementem każdej zaawansowanej kolekcji numizmatycznej.

Cechy szczególne pięciozłotówki z 1831 r.:

• Inicjały K·G· (Karol Gronau) pod wieńcem na rewersie.
• Inskrypcja na rancie: „BOŻE ZBAW POLSKĘ”.
• Nakład przekraczający 660 tysięcy egzemplarzy.

Ikonografia i detale srebrnej monety 20 zł z 2025 roku

Wprowadzona przez NBP moneta kolekcjonerska o nominale 20 zł stanowi współczesną interpretację powstańczego numizmatu. Na awersie nowej dwudziestozłotówki wykorzystano rewers pięciozłotówki z 1831 roku. Dodatkowo umieszczono tam wizerunek orła z czapki oficera 2 pułku Mazurów. Kompozycję uzupełniły współczesne elementy: godło Rzeczypospolitej Polskiej, rok 2025 oraz nominał 20 ZŁ. Rewers monety prezentuje oryginalny stempel awersu powstańczego z tarczą herbowa Orzeł–Pogoń.

Ta srebrna moneta kolekcjonerska wyróżnia się precyzyjnym odwzorowaniem detali historycznych. Dzięki serii Historia monety polskiej, kolekcjonerzy mogą nabyć numizmat łączący tradycję z nowoczesną technologią menniczą. Na rewersie, w dolnej części, znajduje się ornament zaczerpnięty z historycznego pudełka pamiątkowego, co podkreśla muzealny charakter tej monety NBP.

Elementy wizualne monety 20 zł NBP:

• Połączenie oryginalnych wzorów stempli z 1831 roku z nowoczesnym godłem RP.
• Zastosowanie symbolu orła z czapki oficera 2 pułku Mazurów.
• Wykorzystanie ornamentu z historycznego pudełka pamiątkowego na rewersie.

Srebrna moneta 20 zł Historia monety polskiej – 5 złotych z okresu powstania listopadowego rewers i awers

Parametry techniczne i nakład monety 20 zł w temacie 5 złotych z 1831 r.

Sprawdź naszą ofertę:

• Polskie Monety Okolicznościowe 2 zł
• Polskie Monety Okolicznościowe 5 zł
• Polskie Monety Srebrne Ag
• Monety Świata
• Zestawy mennicze

Czytaj również:

• Emisja monety Historia monety polskiej - Grosz z miedzi krajowej Stanisława Augusta
• Emisja srebrnej monety kolekcjonerskiej - Historia monety polskiej - 3 grosze Księstwa Warszawskiego
• Moneta kolekcjonerska Polskie banknoty obiegowe – Banknot o nominale 50 zł